Dat roept een ongemakkelijke vraag op. Wat betekent het voor onze digitale soevereiniteit als vitale infrastructuur grotendeels draait op technologie die onder buitenlandse wetgeving valt? Anco Scholte ter Horst, Business Development & PR Officer bij The Good Cloud en voormalig CEO van Freedom Internet, legt uit waarom het steeds belangrijker wordt om ook Nederlandse en Europese cloudoplossingen te overwegen.

Digitale soevereiniteit of digitale autonomie?

In het debat over cloud en afhankelijkheid valt vaak de term digitale soevereiniteit. Toch gebruikt Anco die term liever niet. “Soevereiniteit klinkt alsof we alles zelf moeten doen”, zegt hij. “Dat is niet realistisch. Autonomie betekent dat je keuzes hebt.”

Hij spreekt daarom liever over digitale autonomie. Kun je als organisatie zelf beslissen waar je data staat? Kun je je infrastructuur aanpassen wanneer omstandigheden veranderen? Kun je overstappen zonder dat je hele bedrijfsvoering vastloopt?

Waarom digitale autonomie geen abstract debat meer is

Digitale autonomie raakt in de praktijk aan een concreet begrip: risicomanagement. Organisaties zijn gewend om risico’s in kaart te brengen op het gebied van financiën, compliance en cybersecurity. Toch wordt de afhankelijkheid van buitenlandse cloudinfrastructuur zelden expliciet meegenomen in die analyse. “We nemen cybersecurity heel serieus, maar cloudafhankelijkheid staat vaak niet eens in de risicomatrix,” onderstreept Anco.

Wanneer data onder buitenlandse wetgeving valt, betekent dat dat andere juridische regimes in theorie toegang kunnen afdwingen. De Amerikaanse CLOUD Act is daar het bekendste voorbeeld van. Ook wanneer data fysiek in Europa wordt opgeslagen, kan een Amerikaans moederbedrijf onder bepaalde omstandigheden verplicht worden om data te overhandigen.

Dat scenario werd lange tijd gezien als theoretisch. Maar geopolitieke verhoudingen zijn minder stabiel dan tien jaar geleden, en het risico voor vitale sectoren zoals overheid, zorg, energie, onderwijs en media is reëel. Digitale autonomie wordt daarmee een bestuurlijke verantwoordelijkheid: kan je als organisatie zelfstandig blijven opereren wanneer politieke of juridische omstandigheden veranderen?

Van logische keuzes naar vendor lock-in

De afhankelijkheid van Amerikaanse hyperscalers als Microsoft, Google en Amazon is niet het gevolg van onwetendheid, maar van logische keuzes. Deze partijen boden jarenlang schaal, betrouwbaarheid en geïntegreerde ecosystemen die moeilijk te evenaren waren. Daarnaast speelden economische prikkels een rol. Onderwijs en overheid kregen aantrekkelijke instapmodellen en complete suites die makkelijk werkten en kosten voorspelbaar maakten.

Organisaties verweven hierdoor hun infrastructuur steeds dieper met één platform. Ze richten processen, werkafspraken en opleidingen in op dat ecosysteem, waardoor overstappen stap voor stap minder logisch en minder aantrekkelijk wordt.

Vendor lock-in ontstaat niet door één grote beslissing, maar door een reeks praktische keuzes die elkaar versterken. Tegelijkertijd voelt kiezen voor een gevestigde marktleider veilig, wat de neiging om alternatieven serieus te overwegen verder verkleint.

Hardnekkige misvattingen over Europese oplossingen

Die geleidelijke afhankelijkheid verklaart ook waarom het gesprek over alternatieven vaak stroef verloopt. Wanneer een organisatie eenmaal volledig is ingericht op één ecosysteem, wordt elk alternatief automatisch langs diezelfde meetlat gelegd. Volgens Anco speelt perceptie daarbij een grote rol. “Veel organisaties denken dat ze enorm moeten inleveren als ze voor een Europese oplossing kiezen,” zegt hij. “Maar dat beeld klopt in de praktijk vaak niet meer.”

‘Je levert in op gebruiksvriendelijkheid’

Een van de meest gehoorde bezwaren tegen Europese cloudoplossingen is dat ze minder gebruiksvriendelijk zouden zijn, maar die aanname is steeds minder houdbaar, legt Anco uit. Voor standaardfunctionaliteiten zoals e-mail, documentbewerking, bestandsdeling en videobellen bestaan inmiddels volwassen Europese alternatieven. Veel van deze oplossingen zijn browsergebaseerd en ondersteunen gangbare bestandsformaten. Samenwerken in documenten, versiebeheer en externe deelmogelijkheden zijn geen uitzonderingen meer, maar standaardfunctionaliteiten.

Dat betekent niet dat elk detail identiek is aan de bekendste Amerikaanse platforms. “Maar voor het merendeel van de dagelijkse werkzaamheden ervaren gebruikers nauwelijks verschil in productiviteit”, zo zegt Anco.

‘Migreren is te complex’

Een andere blokkade is de gedachte dat overstappen een allesomvattend en risicovol project moet zijn. Organisaties zien voor zich dat complete omgevingen in één keer vervangen moeten worden, met grote verstoring van processen als gevolg.

In de praktijk hoeft dit helemaal niet zo te zijn, legt Anco uit. Veel organisaties kiezen voor een gefaseerde aanpak. Ze beginnen bij specifieke onderdelen, bijvoorbeeld bij gevoelige data of interne documentopslag, terwijl andere onderdelen voorlopig in een hybride model blijven functioneren. “Je hoeft niet van nul naar honderd. Begin met één onderdeel.”

‘Europese oplossingen zijn duurder’

Op papier lijken Amerikaanse aanbieders vaak goedkoper, zeker in bundels of instapmodellen. Toch is het belangrijk om verder te kijken dan de maandelijkse licentiekosten, zegt Anco. De totale kosten omvatten namelijk ook data-export, aanvullende compliance-eisen, integratiecomplexiteit en toekomstige prijsontwikkelingen.

Daarnaast speelt een bredere economische vraag. Wanneer Nederlandse publieke en private organisaties massaal inkopen bij niet-Europese aanbieders, vloeit kapitaal weg uit het Europese innovatie-ecosysteem. Europese alternatieven zijn soms iets duurder per gebruiker, maar werken doorgaans met transparantere kostenstructuren en een ander verdienmodel. Dat verschil weerspiegelt ook een andere visie op data en digitale infrastructuur. “Als we alles bij Amerikaanse partijen inkopen, moeten we niet verbaasd zijn dat Europese alternatieven klein blijven,” voegt Anco toe.

Wat betekent digitale autonomie concreet voor organisaties?

Digitale autonomie begint met inzicht, zo zegt Anco. Organisaties doen er daarom goed aan hun cloudlandschap kritisch te analyseren. Welke applicaties gebruiken we? Waar wordt data opgeslagen? Onder welke jurisdictie valt die? Hoe eenvoudig is het om data te migreren of contracten te beëindigen? Bestaat er een exitstrategie?

Voor bestuurders en CISO’s betekent dit dat cloudkeuzes onderdeel moeten worden van bredere governance- en risicokaders. Data-classificatie kan daarbij een eerste stap zijn. Niet alle data is even gevoelig. Voor sommige workloads kan een Amerikaanse hyperscaler een logische keuze blijven. Voor andere is een Europese oplossing strategisch verstandiger.

Autonomie gaat niet over volledige zelfvoorziening, maar over bewuste afweging.

Er zijn situaties waarin de keuze voor een Europese of Nederlandse oplossing logisch is. Dat geldt bijvoorbeeld voor privacygevoelige data, voor vitale processen of voor organisaties met een publieke verantwoordelijkheid.

Voor sectoren waar continuïteit en juridische controle cruciaal zijn, kan het beperken van afhankelijkheid een expliciete beleidskeuze worden. Dat betekent niet dat alle internationale technologie moet worden uitgesloten, maar wel dat kritieke onderdelen zorgvuldig worden afgewogen. Anco zegt: “Niet alles hoeft Europees, maar weet in ieder geval waarom je iets kiest.”

Van bewustwording naar actie

De afhankelijkheid van Amerikaanse bedrijven is groot. Maar ook bewustwording groeit, zowel in het bedrijfsleven als in politiek Den Haag.

Bewustwording alleen verandert de infrastructuur echter niet, zegt Anco. Europese leveranciers kunnen zich alleen verder ontwikkelen wanneer er daadwerkelijk vraag is: zonder adoptie blijft innovatie beperkt. Autonomie vraagt daarom niet alleen om analyse, maar ook om bereidheid om alternatieven serieus te testen. “De vraag is niet of het kan. De vraag is of we het belangrijk genoeg vinden.”

‍